Wednesday , December 13 2017
Home / Good Books To Read / Sử thi Gilgamesh câu chuyện xưa nhất từng được viết ra
Sử thi Gilgamesh - câu chuyện xưa nhất được viết ra

Sử thi Gilgamesh câu chuyện xưa nhất từng được viết ra

Sử thi Gilgamesh câu chuyện xưa nhất từng được viết ra

Bạn có biết tác phẩm nào lâu đời nhất? Là Kinh Cựu ước hay Odyssey? Đáng buồn là xét về niên đại, cả hai đều chỉ là “hậu sinh” nếu so với sử thi Gilgamesh (The Epic of Gilgamesh) được tạo ra hơn bốn ngàn năm trước. Một tác giả vô danh đã khắc lại nó trên những tấm đất sét bằng các ký tự Sumer cổ. Nghiễm nhiên, đây được xem là câu chuyện xưa nhất từng được viết ra.
 
Sử thi Gilgamesh tái hiện lại chân dung vị vua Sumer tài ba (ngày nay là Iraq) người đã cai trị đất nước Uruk vào những năm 2750 trước Công Nguyên. Gilgamesh được mô tả có một phần người, hai phần thần, trí tuệ khôn ngoan sắc sảo, một nhà lãnh đạo hùng mạnh. Soi thấu vào những trăn trở và khát khao của Gilgamesh nói riêng và của nhiều hoàng đế từ xưa đến nay nói chung, nội dung chủ yếu của The Epic of Gilgamesh là cuộc đấu tranh chống lại tử thần cùng khát vọng bất tử mãi mãi. Ông thậm chí đi đến tận cùng thế giới nhằm tìm phương cách trường sinh chỉ bởi vì một điều nhức nhối trong tim “Khi nào thì người chết có thể nhìn thấy ánh mặt trời?” Trải qua biết bao thử thách, nghịch cảnh, từ một Gilgamesh trẻ tuổi bốc đồng, bạo ngược đã biến thành một vị vua thông thái. Hành trình kỳ thú của Gilgamesh cũng là sự vật lộn tìm kiếm trí tuệ và lẽ sống. Không chỉ là thiên anh hùng ca, nó còn là bức tranh về xã hội cổ đại hay bài học quý giá cho các vị quân vương đời sau trong việc gánh vác trách nhiệm thiêng liêng và trần tục của mình.  Trong tuyển tập cũng tồn tại một số truyền thuyết quen thuộc như trận đại hồng thủy hay Noah.

Mua sách The Epic of Gilgamesh

Lịch sử ra đời của chữ viết

Các văn bản cổ nhất của chữ viết đương nhiên không phải các huyền thoại về những vị vua và thần thánh. Chúng là các ký tự tượng hình nguệch ngoạc khắc trong hang. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của con người ở thời kỳ đồ đá, cuộc sống săn bắt hái lượm đã bị bỏ lại phía sau, nhường chỗ là một nền nông nghiệp mang lại sự ổn định và thịnh vượng. Tín ngưỡng về thần thánh cũng như các đền đài và sự thờ phụng ra đời. Nhân loại quây quần trong mối quan hệ cộng đồng hình thành nên các thị trấn, thành phố và đất nước ban sơ. Chữ viết trở thành một nhu cầu bức thiết để lưu giữ hồ sơ, xác lập lợi ích, giải quyết tranh chấp cho mọi người.

Việc phát hiện sử thi Gilgamesh

Trí tưởng tượng của con người đi trước thời đại của chữ viết rất lâu. Bằng chứng là trước khi có chữ viết, người ta đã có cả một hệ thống văn học dân gian phong phú. Nhiều tác phẩm đồ sộ sau này là bản thuật lại bằng chữ các câu chuyện, áng thơ truyền miệng trong thiên hạ. Không quá khi nói rằng văn học là dòng chảy giữa nhân loại, là dòng máu lưu truyền từ đời này sang đời khác nhằm bảo tồn các giá trị cho hậu thế.
 
Cũng như vậy, sử thi Gilgamesh thực chất là bộ sưu tập các bài thơ dân gian từ 4000 năm trước và chính thức hoàn thiện sau đó 1000 năm. Các nhà khảo cổ học đã dày công thu thập những “mảnh” của công trình này từ 73 nguồn khác nhau rải rác khắp Iraq và cả Trung Đông trong suốt 150 năm. Dẫu vậy, phiên bản Gilgamesh được biên soạn gần đây nhất mới chỉ đạt đến khoảng 80% với 3000 dòng nguyên vẹn. Penguin Classics từng cho ra mắt bản in đã được dịch nghĩa, đi kèm lời giới thiệu chi tiết về nền văn minh Sumer đồng thời chia sẻ về cuộc tìm kiếm và khôi phục những mảnh đất sét ở Iraq.

The story of the Great Flood (1)

Các vị thần của người Sumer

Dân tộc nào cũng có tín ngưỡng riêng. Tôn giáo Sumer là một đức tin đa thần tương tự như tôn giáo Hy Lạp hay Ai Cập. Nó thường thiết lập một bộ ba tối cao, bên dưới là các vị thần nhỏ. Một số vị thần được đề cập đến trong sử thi Gilgamesh bao gồm:
– Anu : Thần của bầu trời trên cao
– Enlil : Cắt đặt công việc của thần và cai quản con người trên đất liền từ thần điện của mình.
– Ea : Vị thần quyền năng thống trị đại dương.
– Mẫu thần (Mother Goddess): Cùng với Ea tạo ra con người.
– Adad : Vị thần tàn bạo của bão tố
– Sin : Thần mặt trăng, con trai của Enlil.
– Shamash : Thần mặt trời, con trai của Sin, người bảo trợ cho các lữ khách, và thần hộ mệnh của Gilgamesh.
– Ishtar : Nữ thần của dục tính và chiến tranh.
– Erishkigal : Nữ hoàng của thế giới vĩnh hằng (địa phủ -Netherworld). 
– Namtar: Chưởng quản của thế giới vĩnh hằng.
Trong hệ thống thần thánh này, ta bắt gặp rất nhiều điểm chung với các thần thoại khác và những nét riêng biệt. Chẳng hạn thần mặt trăng theo quan niệm của nhiều dân tộc mang tính nữ nhưng ở tín ngưỡng Sumer lại là một nam thần, và đặc biệt hơn lại là cha của thần mặt trời.

Cơn đại hồng thủy trong Gilgamesh

Trong Gilgamesh, có một truyện kể tương đồng với điển tích về Noah trong Kinh Thánh. Quan trọng là sử thi Gilgamesh đã viết trước Kinh Cựu ước hàng ngàn năm, trong đó nhân vật Uta-Napishti được gắn với cơn đại hồng thủy hay đối với người Sumer là “The Deluge”.

Truyện kể xưa nhất

Nhiều chi tiết trùng lặp giữa cả hai đến mức không thể xem đó là sự ngẫu nhiên. Giống như Kinh Thánh, thần linh cảnh báo cho Uta-Napishti về trận lụt kinh hoàng sẽ cuốn trôi mọi thứ. Ông phá bỏ căn nhà để làm một chiếc thuyền lớn nơi chứa tất cả các hạt giống của sự sống. Thuyền của ông mắc kẹt trên đỉnh núi Nimush. Sau bảy ngày ông thả ra một con bồ câu nhưng nó không tìm được chỗ nào để đậu giữa biển nước mênh mông nên đành quay lại. Sau đó, Uta-Napishti đã làm lễ tế các vị thần và được chỉ dẫn định cư trên một hòn đảo hẻo lánh, cách xa thế hệ loài người mới. Câu chuyện của Uta-Napishti hoàn toàn là những áng thơ tự sự đậm chất văn chương và chân thực.“I set on board all my kith and kin, the beasts of the field, the creatures of the wild”. (Tôi đặt trên thuyền tất cả bạn bè và thân nhân, những loài gia súc ngoài đồng, những sinh vật trong thiên nhiên hoang dã). Vậy nên, nhiều người cho rằng truyền thuyết về Uta-Napishti mới là nguyên bản và Noah được lấy cảm hứng từ đây.
 
Vượt lên trên một tập hợp các truyện kể tôn giáo, sử thi Gilgamesh là một tác phẩm quyến rũ và thi vị. Nó phản ánh trung thực về những khổ đau, khát vọng, tìm kiếm và chinh phục cũng như ý nghĩa cuộc sống của con người. Báu vật ngàn năm này sẽ luôn là một di sản vô giá sống mãi cùng thời gian.

About Tracy Elle

Check Also

Made in America: An Informal History of the English Language in the United State.

Made in America (Bill Bryson): Lịch Sử từ Tiếng Anh thành Tiếng Mỹ

Made in America (Bill Bryson): Tiếng Anh đã được “mỹ hóa” như thế nào? Bill Bryson – …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *